Tag: GAERG

  • Rwanda’s Silent Struggle: Survivors Fighting for Rights Post-Genocide

    Rwanda’s Silent Struggle: Survivors Fighting for Rights Post-Genocide

    Today, on the 75th anniversary of the Universal Declaration of Human Rights, I find myself in a contemplative mood, reflecting on the journey of my fellow survivors of the 1994 genocide against the Tutsi in Rwanda. Being a survivor means that our most fundamental right – the right to life – was gravely threatened. We have come a long way since those harrowing days, but the journey to enjoy our full rights remains fraught with challenges.

    While the threat of extermination no longer looms over us, new threats to our rights have emerged and evolved. Reports from human rights organizations and watchdogs, such as the US Department of State, consistently point to Rwanda as a repressive regime in terms of human rights. The government’s stringent control extends to all its citizens, and survivors of the genocide are no exception.

    The freedom of speech, a right many hold dear, is heavily regulated in Rwanda. The act of writing a blog post like this is an exercise in courage due to the strict control and the prevailing culture of self-censorship. Our voices, so crucial in the narrative of our nation’s history and future, are often stifled.

    In terms of freedom of association, genocide survivors seem to have some leeway through organizations such as IBUKA, AERG, and GAERG. However, the true extent of freedom within these associations is questionable. The presence of government monitoring and interference, especially for survivors who dare to affiliate with political parties other than the ruling RPF, can feel like a tightrope walk over perilous waters.

    The civil and political rights of those who speak out, criticize through various mediums such as poetry, music, or social media, or associate with dissidents are severely restricted. High-profile cases, like the murder of Kizito Mihigo in police detention in 2020 and the long imprisonment of Deo Mushayidi, a genocide survivor and political prisoner, are stark reminders of the risks involved. Others, such as Aimable Karasira and Idamange Iryamugwiza Yvonne, face imprisonment on charges as absurd as denying the genocide they survived.

    The repression extends beyond Rwanda’s borders, as highlighted in recent reports by Human Rights Watch. The message seems to be clear: join the prevailing narrative or face dire consequences.

    One of the most pressing issues for survivors is the right to timely and adequate justice, particularly reparative justice. Many Gacaca verdicts for material compensation remain unenforced due to the inability of some perpetrators to compensate and the lack of a governmental framework to address this gap. The long-standing campaign for reparations, including calls for the establishment of a reparation fund by the Rwandan government and international actors, has been largely ignored.

    The closure of Rwanda’s survivor assistance fund, FARG, in 2021, without a replacement comprehensive reparations program, is a significant setback. FARG, established in 1998, provided essential support in healthcare, education, housing, and income generation but was framed more as charity than an owned obligation of reparative justice.

    When I began blogging in 2013, momentum was building in the survivors’ justice movement. But seeing many reparations demands go unfulfilled these last ten years has been sobering. Still, we have come a long way since the genocide, overcoming immense challenges.

    I remain hopeful that in time, all Rwandans, including us survivors, will enjoy the full human rights enshrined in the Universal Declaration. The journey continues.

    By Albert Gasake, December 10, 2023.

  • A New Way to Immortalize Genocide Victims Launched

    Kigali Memorial Centre children
    Photo/Kigali Memorial Genocide

    A team of genocide survivors launched on Monday this week, a new website designed to serve as a central database of names, photographs, and brief biographies of over one million people murdered in the 1994 genocide against the Tutsi in Rwanda.  The initiative, according to a press release issued on that occasion, is an effort to honor their memory and restore their identities.

    ‘’It is necessary to name the victims of genocide against the Tutsis so that they are no longer reduced to just numbers. They are not a million of people without names, not a million strangers.’’  Said the survivors’ representatives who signed the statement.

    Survivors are the first witnesses to the genocide today. Their children are the second-degree witnesses and this database will obviously be another kind of virtual memorial, where the young generation will get to add a human face to the one million lives lost during the 1994 annihilation of Rwanda’s Tutsi, continued the statement.

    A 2004 Rwandan Government’s census of the genocide victims revealed that 1,074,017 were murdered during the 100 days of genocide. The same report indicates that 93.7% of the victims were killed because they were identified as Tutsi, 1% because they were related, married or friends with Tutsis, 0.08% because they had physical traits similar to those of Tutsis and 0.8% because they had ideas contrary to those of the Hutu regime of the time, or hid people chased by the killers .

    Creating a virtual database of genocide victims’ name and stories certainly marks an important new way to immortalize them, although, the real impact of this initiative will depend on the extent to which survivors will actually share the details of their loved ones with this website. Click here to visit ‘’ https://ibukatutsigenocide.org/’’ and add the name of your loved one too. Ends

    By Albert Gasake

  • Igice cya 2: Ibintu Bikwiye Kurangirana no Kwibuka 25

    Igice cya 2: Ibintu Bikwiye Kurangirana no Kwibuka 25

    kwibuka_5

    Mu nyandiko y’ubushize nanditse ko kugira abarokotse nk’indorerezi mu mihango yo kwibuka ababo ari umuco ucuramye ukwiye kurangirana no Kwibuka 25. Uyu munsi ndavuga ku bindi bintu 2 bikwiye kujyana no kwibuka 25.

    Gutegeka abacitse ku icumu ibyo bavuga n’ibyo batavuga mu buhamya

    Kuvuga ubugome abahutu badukoreye n’agahinda kadashira jenoside yadusigiye, bisigaye bisa n’imbyino yavuye ku gihe. Intero ni ”kwigira”, ”Kwiyubaka”  n’ibindi bisa bityo.  Kwigira no kwiyubaka ntago mbyanze. Ariko ukuri ni uko abarokotse jenoside benshi cyane abatuye mu byaro babayeho mu buzima bugoye kurusha uko bariho mbere ya jenoside bagifite imiryango y’abo, amazu n’amatungo. Ababashije kwiga nabo umubare w’abashomeri uri hejuru cyane.

    Niba uzi nibura umuntu umwe watanze ubuhamya bw’uko yarokotse jenoside mu mihango yo kwibuka jenoside yakorewe abatutsi ku rwego rw’igihugu, akarere cyangwa umudugudu, ndakeka ko ibi ngiye kuvuga waba warabibonye nawe.

    Mugenzi wanjye Jean claude (Izina rye nyakuri narihinduye), yasabwe gutanga ubuhamya mu gikorwa cyo kwibuka ku rwego rw’igihugu mu myaka mike ishize. Hasigaye igihe gito ngo umunsi wo kwibuka ugere, CNLG iramuhamagara ngo babanze bumve ubuhamya azavuga.

    Ajya kuri CNLG, ababwira ubuhamya bwe  akenshi bwibanda ku rupfu rw’agashinyaguro ababyeyi be bishwe, uko inkovu y’umuhoro afite ku mutwe na magingo aya imutera umutwe udakira, ndetse n’ubuzima bugoye akomeje kubamo nyuma ya jenoside.

    Aho kumwumva no kwishyira mu mwanya we, CNLG yamusabye kwibanda ku buryo yiyubatse nyuma ya jenoside, uko yishyuriwe amashuri,  n’uruhare rwa Leta muri uko kwiteza imbere.

    Jean Claude yavuye kuri CNLG ku mugoroba ameze nk’uwahungabanye kubera uburyo ngo bajoraga ubuhamya bwe uboshye utora imungu mu bishyimbo bimaze igihe bihunitse!

    Byarangiye Jean Claude atemerewe gutanga ubuhamya kuko ubuhamya bwe ngo butari mu murongo usabwa—Gahunda za Leta no kwigira!

    Guhindura ibikorwa byo kwibuka urubuga rwo kwamamaza gahunda za Leta.

    Mu myaka ishize, nagiye nitabira ibiganiro byo kwibuka bitegurwa mu midugudu yose y’igihugu mu cyumweru cyo kwibuka. Ikibabaje ni uko muri ibyo biganiro utegereza ko abatanga ibiganiro bibanda ku ngingo zirebana no kwibuka jenoside ugaheba.

    Aho nagiye hose, ni gake numvise abavuga bagaruka ku bijyanye n’uko jenoside yakozwe, uko inzibutso zafatwa neza, ingengabitekerezo ya jenoside, ubutabera, imibereho y’abarokotse n’izindi ngingo zakwiye kuba zivugwa mu kwibuka.

    Ikivugwa cyane ni gahunda za Leta na nyakubahwa perezida wa repubulika ibindi ntibabitindaho babinyuraho bihitira iyo babivuzeho.

    None ndibaza nti ko Leta ifite  iminsi 365 yose yo kwigisha gahunda zayo, ntiyareka nibura  iriya minsi 7 igaharirwa kwibuka nyakuri?

    No mu barokotse jenoside baba mu mahanga ishyamba si ryeru.

    Kwamamaza gahunda za Leta (PR) mu mihango yo kwibuka no mu guhatira abarokotse gutanga ubuhamya mu murongo wa Leta si ikibazo cy’abarescape baba mu Rwanda gusa. Abacitse ku icumu baba mu mahanga natwe icyo kibazo  turakibona ino.

    Umwaka ushize nitabiriye igikorwa cyo kwibuka cyabereye mu gace dutuyemo. Uretse ko abatuye muri ako gace benshi  batazi n’aho u Rwanda ruherereye ku ikarita y’isi, na jenoside yakorewe abatutsi ubwayo ni bake bayumviseho mbere.

    Ambasaderi w’u Rwanda niwe wavuze ijambo nyamukuru ry’uwo munsi wo kwibuka. Aho kwibanda ku mwihariko wa jenoside yakorewe abatutsi, uwo muyobozi yamaze hafi umwanya wose yahawe yigisha kuri gahunda y’umuganda, ingendo za perezida wa repubulika i Roma kwa PaPa n’amafoto bijyanye.

    Ngarutse ku muco ugayitse wo kugerageza gutegeka abarokotse ibyo bavuga n’ibyo batavuga mu buhamya batanga, hari inshuti yanjye, Janviere (Izina rihinduye), tubana ino muri america, bamuhamagaye gutanga ubuhamya mu muhango wo kwibuka utegurwa na ambassade y’ u Rwanda.

    Bamusabye kopi y’ubuhamya azatanga bamugira n’inama yo kongera mu buhamya bwe zimwe muri gahunda za Leta n’uburyo abacitse ku icumu biyubatse.

    N’ubwo Janviere atemeye ko ategekwa uko atanga ubuhamya bwe, yambwiye ko hari ibyo yavuze yikandagira cyane cyane ibirebana n’imibereho y’abacitse ku icumu na n’ubu bakinyagirwa kuko amazu yabo yasenywe muri jenoside cyangwa batarabasha kuvuzwa indwara zikomoka ku bikomere bya jenoside.

    Nta deni abacitse ku icumu bafitiye Leta.

    Sinanze rwose ko Leta  ishimirwa ku bufasha igenera abarokotse jenoside kimwe n’abandi banyarwanda batishoboye. Ariko twe guhatirwa kuvuga cyangwa kutavuga ibi n’ibi mu gihe turi gutanga ubuhamya bw’icuraburindi rya jenoside twanyuzemo.

    Nta deni abarescape dufitiye Leta. Ahubwo Leta y’u Rwanda ni yo idufitiye ideni. Ideni ry’ubutabera. Kuba hari abo leta yagiye iha ubufasha ubu n’ubu, si impuhwe zidasanzwe. Ni inshingano za Leta iyo ariyo yose ku isi gutera inkunga abaturage bayo batishoboye kandi si abacitse ku icumu gusa ibikorera.

    Kuva mu 2002, Leta imaze gusohora arenga miliyari 80 z’amafaranga y’ u Rwanda yo gusubiza mu buzima busanzwe abahoze mu mitwe ya gisirikare biganjemo interahamwe za FDLR. Mu ngengo y’imari ya 2017-2018 yonyine Leta yateganyije asaga miliyari 5 zo gufasha ababarirwa kuri magana muri FDLR uko bo  bagenda bataha mu Rwanda.

    Hari n’andi matsinda y’abanyarwanda yashyiriweho ubufasha bw’umwihariko ku buryo abacitse ku icumu badakwiye kujya bakomeza gucyurirwa ko bashyiriweho ikigega FARG igihe basabye ko Leta icyemura n’ibindi bibazo byabo birimo nk’ikibazo cy’ubutabera, imanza za Gacaca zitarangizwa zijyanye n’imitungo yasahuwe muri jenoside, indishyi n’ibindi.

    Mu myaka yashize nanditse inyandiko nyinshi zinenga uburyo Leta icunga FARG, amafaranga yitirirwa abarokotse nyamara ntagere mu isanduku ya FARG, kuba imiryango y’abarokotse idahagarariwe mu nama y’ubutegetsi bwa FARG, amafaranga ya FARG akoreshwa ibyo atagenewe n’indi micungire mibi. Ibyo simbigarukaho none.

    Icyo nenga ubu ni uyu muco mubi  wadutse mu myaka ya za 2005 wo kwerekera abarokotse uko bagomba gutanga ubuhamya bwabo nkaho hari uwari kumwe nabo igihe abahutu babatemaguraga izuba riva. Ijoro ribara uwariraye. Ikintu cyoroshye umuryango nyarwanda n’isi bakwiye gukora ni ukwicara hamwe, abacitse ku icumu bafite ubutwari bwo kuvuga bakababwira iryo babonye mu irimburabatutsi rya 94 nta kirogoya. End

    Albert.

  • Abajenosideri ruharwa batavugwa kenshi

    Abajenosideri ruharwa batavugwa kenshi

    Jenoside igitangira, Abahutu b’iwacu ntabwo bitabiranye ibakwe impuruza yo gutsemba Abatutsi. Byafashe hafi icyumweru kugirango benshi mu Bahutu twari duturanye batangire “gukora” nk’uko babyitaga. Hari abajenosideri-ruharwa bavugwa gake, nyamara nibo leta yifashishije mu gutinyura abandi abahutu basanzwe, kwica nta mpuhwe mu duce dutandukanye tw’igihugu. Abo bicanyi babarirwa mu bihumbi, na magingo aya baridegembya, nta numwe uragezwa imbere y’ubutabera ngo aryozwe ibyaha yakoze. Abo bicanyi ni bande? Bagize ruhare ki muri jenoside? Kuki kubageza imbere y’ubutabera bikomeje kuba agatereranzamba? Mu mirongo mike ikurikira ndagerageza gusubiza ibi bibazo.

    Kigali_Memorial_Maillet
    Bimwe mu bikoresho impunzi z’Abarundi zakoresheje  muri Jenoside. Photo/Kigali Memorial Center.

    Kuva mu myaka ya 1972 kugeza mu ntangiriro za 1990, impunzi z’abarundi b’abahutu zatangiye kwisuka mu Rwanda kubera imvururu zari muri icyo gihugu.

    Izo mpunzi nizo zaje kuvamo abicanyi-ruharwa mu gihe cya jenoside yakorewe abatutsi mu Rwanda. Ubutegetsi bw’u Rwanda icyo gihe bwatuje izo mpunzi z’Abarundi mu nkambi zitandukanye mu turere ahanini duhana imbibi n’u Burundi.

    Inkambi zamenyekanye cyane ni izo ku mayaga ya Gitarama na Butare. Inkambi ya Nyagahama mu cyahoze ari komine Ntongwe, inkambi ya Mugina, Muyira, Ntyazo, Bugesera, Kigembe na Nyakizu. Hari kandi n’impunzi zatujwe mu bice bya Rusizi, no mu bice by’Umutara.

    Uretse impunzi zari mu nkambi, hari n’abahutu b’Abarundi bari bifite bashatse amazu yo guturamo muri Kigali cyane cyane mu gace ka Nyamirambo. Jenoside itangiye, aba na bo bishoye mu bwicanyi. Muri bo harimo Domitien Ndayizeye waje no kuba perezida w’ u Burundi. Uyu mugabo, Gacaca yamushinje ubwicanyi yakoreye i Nyamirambo, ndetse imushyira mu rwego rwa mbere. Nyamara arakidegembya kimwe n’amagana y’abandi barundi bishe abatutsi urwagashinyaguro.

    Ikindi cyiciro kidakunzwe kuvugwa, ni Abarundi bari batuye hafi n’umupaka bambukaga bakaza kwica abatutsi muri komine zihana imbibi n’u Burundi, bwakwira bagataha i Burundi. Hari n’abandi barundi bari batuye ku nkengero z’Akanyaru bicaga umututsi wese babonye wambukiye ahantu hategereye ibirindro by’ingabo z’u Burundi. Ntawabura gushimira ingabo z’u Burundi ku butwari zagaragaje mu kugerageza kurinda no gufasha abatutsi bagize amahirwe yo kwambuka.

    Byagenze bite?

    Jenoside itangiye muri Mata 94, impunzi z’Abarundi zasamiye hejuru impuruza yo gutsemba abatutsi.

    Abahutu bamwe bo mu Rwanda cyane cyane mu duce twa Butare iwacu, bababanje kuzuyaza mu kwitabira gukora jenoside ku bwinshi.

    Aho twari twihishe mu bihuru, iminsi ibiri ya mbere hari abana b’abahutu twari twihishanye bari batarasobanukirwa neza ko abahigwa bukware ari abatutsi.

    Impunzi z’Abarundi zahise zifata iya mbere mu gutinyura abahutu kwica ndetse no gushinyagurira abishwe mu buryo buteye ubwoba. Ahantu hose abahutu bo mu Rwanda batakoranaga ubwira mu kwica, abakuru b’amakomini bajyaga gushaka Abarundi ngo batize umurindi Interahamwe.  Ni nako byagenze aho nari ndi. Impunzi z’abarundi zivuye i Bugesera nizo zari ku isonga ry’abicanyi, imodoka ya komine yazanye kutwica. Ibyakurikiyeho ni inkuru ndende y’ikindi gihe.

    Iyo nza kuba ntariboneye ubwanjye amabi Abarundi bakoze byari kungora kwemera ibyo abarokotse jenoside muri Ntongwe, Mugina, Rusizi, n’ahandi bavuga kubunyamaswa Abarundi bakoze. Uretse kwica nabi, gusambanya abatutsikazi ku ngufu no gusahura, abacitse ku icumu mu duce twa Kinazi na Mugina bemeza ko babonye Aburundi barya imitima y’abo bamaze kwica cyangwa bakabotsa.

    Undi mwihariko abahutu b’Abarundi bazwiho muri jenoside ni uko ari bo bivugwa ko bazanye bwa mbere impiri zishinzemo imisumari zakoreshejwe cyane mu kwica abatutsi. Izo mpiri zitwaga ‘’Nta mpongano y’umwanzi’’.

    Inzitizi mu butabera

    Impunzi z’Abarundi zimaze gukora amahano zahise zambuka zisubira iwabo kugeza na n’ubu nta n’umwe uragezwa imbere y’ubutabera.

    Muri izo mpunzi, abarenga 700 bagiye bavugwa muri Gacaca ko bishe abatutsi mu duce dutandukanye. Impamvu zituma badatabwa muri yombi ni nyinshi icyokora nsanga zikubiye muri ebyeri gusa.  Inzitizi za politiki n’inzitizi ku rwego rw’amategeko mpuzamahanga.

    Inzitizi za politiki

    Hari abo byatangaza, ariko u Rwanda ubwarwo rwagiye rugaragaza ubushake buke mu gukurikirana iki kibazo kubera inyungu za politiki rwabaga rufitanye n’u Burundi muri icyo gihe.

    Mu mwaka wa 2012, ndi mubagiye kureba Ministiri w’ubutabera akaba n’intumwa nkuru ya Leta, KarugaramaTharcisse, mubaza icyibazo cy’Abarundi batwiciye. Karugarama ntiyanyuze ku ruhande, yatubwiye ukuri kwambaye ubusa. Yaratubwiye ngo: “abona igihe cyo gukurikirana icyo kibazo kitaragera kubera izindi nyungu z’umubano igihugu gifitanye n’u Burundi”.

    Kuva mu mwaka wa 2015 aho umubano w’ u Rwanda n’u Burundi uzambiye, noneho abarokotse basigaye bavuga iki kibazo batikanga nka mbere.

    N’ubwo mu Rwanda bisa n’aho nta mbogamizi za politiki zigihari, si ko bimeze i Burundi. U Burundi bukomeje kuvunira ibiti mu matwi kuri iki kibazo.

    Amategeko mpuzamahanga

    Igihugu cy’u Burundi cyihisha inyuma y’ihame mpuzamahanga rivuga ko nta gihugu gitegetswe kohereza umuturage wacyo kuburanishirizwa hanze yacyo (Principle of non-extradition).

    Nyamara u Burundi bwirengagiza irindi hame ry’amategeko mpuzamahanga rivuga ko buri gihugu gifite inshingano zo kuburanisha ubwacyo cyangwa kohereza hanze abaturage bacyo bacyekwaho ibyaha (aut dedere aut judicare).

    Kuba nta masezerano yo guhererekanya abakoze ibyaha u Rwanda rufitanye n’u Burundi bituma ikibazo gikomera kurushaho.

    Benshi mu barundi bashinjwa bahinduye amazina abandi aho baherereye ntihazwi mu Burundi. Nubwo iyo ari inzitizi yumvikana ku iperereza, ubushinjacyaha bw’u Rwanda bwakomeje kugaragaza intege nke mu bijyanye no gutunganya dosiye neza, bagendeye ku bimenyetso bibasha kuboneka mu Rwanda.

    Imyaka 24 ishize, nta dosiye n’imwe y’abarundi ndamenya ubushinjacyaha bw’u Rwanda bwaba bwarashyikirije polisi mpuzamahanga (Interpol) nibura ngo aba barundi boye gukomeza kwidegembya.

    Ese ukuboko kurekure k’ubutabera, amaherezo kuzafata abarundi bakoze jenoside mu Rwanda?  Iri n’ihurizo rikaze! Tubitege amaso.  End

    Yanditswe na Albert Gasake.

     

  • No safe place for Survivors.

    Dear Readers,

    I have been silent for a while. This is however  proving to be difficult.  Genocide Survivors continue to endure so much injustices that cry for our attention. Violence and intimidation remains a constant diet of survivors especially those who live in rural areas.  Like me, you might have read a series of disturbing articles in Rwandan local media the last couple of months.   These pieces describe threats, harassment, violence and intimidation of survivors across the country. From Nyarugenge in the capital Kigali, to the western edge of the country, Nyamasheke. From Kicukiro to Karongi survivors are still being personally assaulted or their cattle are hacked to death may be in the attempt to give them heads up that their survival is not yet  guaranteed . The cow below belongs to a survivor known as Mukurira. How can we be silent in face of this? What would be the meaning of our survival if we stay indifferent? We have a moral duty to speak up. As Elie Wiesel rightly said, silence helps the tormentor never the tormented.

    Photo igihe.com
    This cow belonging to a survivor was chopped off with a machete on April 19, 2018 to intimidate the owner.

  • Gisagara: Abacitse ku icumu baburiye irengero inkunga bagenewe na FARG

    Abarokotse Jenoside yakorewe abatutsi batishiboye bo mu Murenge wa Mamba ho mu Karere ka Gisagara, mu Ntara y’Amajyepfo bahangayikishijwe no kuba inkunga y’amafaranga y’u Rwanda miliyoni 4 bagenewe na FARG atabagezeho. Buri mwaka umugenzuzi mukuru w’Imari ya Leta agaragaza akayabo k’amafaranga y’abacitsed ku icumu anyerezwa cyangwa akoreshwa ibindi atagenewe.

    Bamwe mu bacitse ku icumu bo mu muryango AVEGA
    Bamwe mu bacitse ku icumu bo mu muryango AVEGA

    Manirareba Frank Emmanuel, Umuyobozi w’Umuryango ushinzwe kurengera inyungu z’abarokotse jenoside (IBUKA) mu Murenge wa Mamba yatangarije Imvaho Nshya ko ayo mafaranga ari ayo FARG yabageneye mu mwaka wa 2012, ubwo bamaraga guhugurwa maze bagategura imishinga yateza imbere abagenerwa bikorwa.

    Ati “Twarategereje turaheba, mu mashyirahamwe ane yohererejwe amafaranga y’igishoro, itsinda rimwe gusa ni ryo ryayabonye, ariko abandi amaso yaheze mu kirere.”

    Uwimpaye Donatille, Umuyobozi w’Akarere ka Gisagara wungirije ushinzwe imibereho myiza y’abaturage atangaza ko amafaranga yari agenewe abo bantu Akarere kayohereje kuri konti y’Umurenge wa Mamba, ariko baza kumva ko atageze ku bo yari agenewe.

    Ati “Ntibyadushimishije nyuma yo kumenya ko amafaranga atageze ku bagenerwabikorwa. Icyakora twashyizeho itsinda rishinzwe ubugenzuzi kugirango tumenye irengero ryayo, ku buryo uzagaragara ko abifitemo ruruhare azabihanirwa.”

    Nyirimanzi Gilbert wari Umunyamabanga Nshingwabikorwa w’Umurenge wa Mamba ubwo ayo mafaranga yoherezwaga kuri konti (ariko ubu akaba ari Umunyamabanga Nshingwabikorwa w’Umurenge wa Mugombwa) yabwiye Imvaho Nshya ko Akarere kohereje amafaranga menshi kuri iyo konti ariko ntihatangwa amabwiriza y’ibyo azakoreshwa.

    Bede John Umunyamabanga Nshingwabikorwa w’Umurenge wa Mamba yatangarije IGIHE ko ayo mafaranga yakoreshejwe mu bindi ariko bakaba bagishakisha ibyo yakoreshejwemo, ariko ahakana ko yaba yarariwe nk’uko bamwe babikeka.

    Ati “Uyu Murenge wagiye usimburanaho n’abayobozi benshi, ariko koko ayo mafaranga yaroherejwe ariko ntituramenya aho yakoreshejwe. Gusa turimo gufatanya n’Akarere ngo tumenye icyo yakoreshejwe, tunashakisha aho twakura andi tukayabaha. Gusa ntago yariwe.” end

    Inkuru yasohotse bwa mbere mu Igihe.com

  • Ibintu 6 bidasanzwe byagaragaye mu gutangiza kwibuka21

    Photo/umuseke: Ahashyinguye abishwe muri Jenoside ku rwibutso rwa Kigali mbere gato y’uko bashyira indabo ku mva zabo

    Uyu munsi itariki 7 Mata 2015, u Rwanda n’amahanga bibutse jenoside yakorewe abatutsi ku nshuro ya  21.  Ubutumwa bwatanzwe bwiganje ku zihe ngingo? Ni ibiki bidasanzwe mu mitegurire byagaragaye ugereranyije no kwibuka ku nshuro ya 20 n’izindi nshuro zabanje?

    1.Nta mihango rusange yatumiwemo abaturage basanzwe yateguwe ku rwego rw’igihugu.

    Byari bimenyerewe ko imihango yo gutangiza kwibuka  itegurwa muri Stade amahoro, abaturage barenga ibihumbi 20 batuye mu mujyi wa Kigali bakahateranira igihe kirenga amasaha atatu.  Muri uwo mwanya abahanzi batandukanye batambutsa indirimbo n’imivugo kuri jenoside. Haba kandi umwanya wo kumva ubuhamya bw’uwarokotse jenoside.  Uyu munsi  umuhango wo gutangiza kwibuka  wabaye mugufi cyane umara hagati y’iminota 30-45.  Uwo muhango wabereye ku rwibutso rwa Kigali, ugirwa no gushyira indabo kumva z’abazize jenoside bagera ku bihumbi 259,000 bahashyinguye, gucana urumuri rw’ikizere n’ijambo rya Perezida wa Repubulika. Witabiriwe n’abantu ugereranyije bari hagati ya 50 na 100 biganjemo abayobozi munzego nkuru z’igihugu n’abahagarariye ibihugu byabo mu Rwanda. Perezida w’umuryango IBUKA uhuje imiryango y’abacitse ku icumu  n’ubwo nta jambo yagenewe, yagaragaye mubitabiriye uwo muhango kimwe n’abo bafatanyije kuyobora imiryango iharanira inyungu z’abacitse ku icumu mu Rwanda.

    2.Abahagarariye abacitse ku icumu  bahawe umwanya wo gushyira indabo ku babo

    Bitandukanye n’ibyabaye mu kwibuka kunshuro ya 20 aho abacitse ku icumu n’imiryango yabuze ababo batemerewe gushyira indabo ku mva z’ababo, umuhango wa none ababuze ababo bamerewe gushyira indabo ku mva mu muhango wo gutangiza kwibuka. uku kubuza abacitse ku icumu gushyira indabo kubabo byari byanenzwe cyane n’imiryango iharanira inyungu zabo.   Perezida wa Repubulika yabimburiye abashyira indabo ku mva, hakurikiraho ambassaderi uhagarariye abandi, ku mwanya wa gatatu hakurikiraho abahagarariye ababuze ababo. N’ubwo ari ibyo gushimwa ko uyu mwaka ababuze babo bahawe umwanya, uyu muhango wo gushyiraho indabo uracyakorwa amacuri. Benshi mu bacitse ku icumu basanga imiryango y’ababuze ababo ariyo iba ikwiye gushyiraho indabo ku ikubitiro hanyuma abayobozi n’abandi bagakurikira kuko baba baje gufata mu mugongo ababuze ababo no guha icyubahiro abagiye.

    3. Gukoma amashyi mu gikorwa cyo kwibuka

    Mu myaka 19 ishize byari bimaze kumenyerwa ko nta gukoma mu mashyi mu gihe cy’imihango yo kwibuka kabone n’ubwo ari Perezida wa Repubulika waba uri kuvuga ijambo. Mu muhango wa none abari bakurikiye ijambo rya perezida wa Repubulika bakomye amashyi inshuro zigera kuri ebyiri. Gukoma amashyi Perezida wa Repubulika avuga ijambo mu gikorwa cyo kwibuka ku nshuro ya 20 byibajijweho n’imiryango y’abacitse ku icumu ndetse bitera n’umwuka mubi kuko bamwe basanga bitari bikwiye.   Bamwe mu bayobozi ba Leta baganiriye n’imiryango y’abacitse ku icumu bavuze ko gukoma amashyi byari igikorwa  gihutiyeho kitari cyateguwe.

    4. Nta Buhamya bw’uwacitse ku icumu bwagaragaye

     Ntibyari bimenyerewe ko mu muhango wo kwibuka uwo ari wo wose haburamo umwanya w’ubuhamya. Uyu munsi mu gikorwa cyo gutangiza kwibuka uwo mwanya ntiwatanzwe. Abo twabajije bitabiriye imihango yo kwibuka hirya no hino mu gihugu batubwiye ko hamwe na hamwe abacitse ku icumu bahawe umwanya wo gutanga ubuhamya, ahandi uwo mwanya ntutangwe. Hari kandi abacitse ku icumu bavuga ko bategekwa kuvuga ubuhamya bushimangira cyane gahunda za Leta n’uburyo biyubatse gusa aho kuvuga ku musaraba banyuzemo, n’ibibazo by’insobe bikibugarije.

    5. Mu mvugo-shusho u Rwanda nk’igihugu nirwo ”Victime” wa Jenoside

    Bitandukanye n’ibyari bimaze kumenyerwa, Perezida wa repubulika mu ijambo rye ntaho yavuze ijambo ‘’abacitse ku icumu, cyangwa abarokotse jenoside’’ by’umwihariko abihanganisha.  Abasesengura basanga Perezida wa Repubulika icyari kimushishikaje ari ukwerekana u Rwanda (Igihugu) nka ”Victime” wa jenoside kurusha abantu kugiti cyabo babuze ababyeyi, abana, abavandimwe n’inshuti. Mu ijambo ryamaze iminota 22, perezida wa Repubulika yibanze ku bibazo rusange by’igihugu, gupfobya jenoside, n’ubutabera. Perezida Kagame yanenze ibihugu bimwe  uburyo byita kubakoze jenoside barimo FDLR ‘’bagafatwa nk’amata y’abashyitsi’’.

    6. Nta Jambo IBUKA Yahawe

    Ku nshuro ya mbere kandi mu myaka 21, ntabwo umuryango IBUKA cyangwa urundi rwego urwo ari rwo rwose ruhagarariye abacitse ku icumu  rwahawe umwanya wo kugeza ijambo ku banyarwanda.  Uyu mwanya ubusanzwe  IBUKA iwukoresha mu rwego rwo gutanga ishusho y’imibereho y’abacitse ku icumu no gukora ubuvugizi kubibazo byugarije abarokotse jenoside yakorewe abatutsi. End

    Inkuru yanditswe na Al. G

  • Nyuma y’imyaka 21 ibihumbi by’abacitse ku icumu nta cumbi

    Inzu y'uwacitse ku icumu
    Inzu y’uwacitse ku icumu/Photo T. Kisambira

    Ikigega cy’igihugu gishinzwe gutera inkunga abarokotse Jenoside yakorewe Abatutsi batishoboye (FARG) bwatangaje ko hagikenewe imbaraga nyinshi mu gusana no kububakira bundi bushya amacumbi, igikorwa bwemeza ko gikeneye amafaranga y’u Rwanda asanga miliyari 36.

    Ikibazo cy’amacumbi y’abarokotse Jenoside asenyuka mu buryo budasobanutse, n’icy’abatarabona aho bakinga umusaya magingo aya, ni bimwe mu byo Abadepite bagize Komisiyo ishinzwe gukurikirana imikoreshereze y’imari n’umutungo bya Leta (PAC) bavuga ko basanze bikiri ingutu mu ngendo bagiriye mu turere dutandukanye mu gihugu.

    Mu biganiro PAC yagiranye na Minisiteri y’ubutegetsi bw’igihugu kuri uyu wa Mbere, yagaragaje ko biteye inkeke kubona nyuma y’imyaka 20 hakiri abarokotse Jenoside batuye mu nzu zenda kubagwa hejuru, n’abatarabona aho bakinga umusaya.

    Umuyobozi wa FARG, Theophile Ruberangeyo, yemeranya n’aba badepite ko hari abarokotse Jenoside bagifite ibibazo uruhuri, byiganjemo iby’abatarabona amacumbi n’abayahawe agasenyuka hadaciye kabiri.

    Ruberangeyo asobanura ko kuva muri 1994 hamaze kubakwa inzu zisaga ibihumbi 44 z’abarokotse Jenoside batishoboye, ariko ngo hari izamaze gusenyuka bitewe n’uko zubatswe hutihuti, ba rwiyemezamirimo batabaye inyangamugayo bakayubaka nabi, ndetse na bamwe mu bacitse ku icumu bagiye bayafata nabi.

    Yagize ati “Hari bamwe muri bo bagiye babona ko ari leta iyabahaye bagatangira kuyafata uko bishakiye, ibyo nabyo biza kuba ikibazo.”

    Mu ibarura FARG ivuga ko yakoze mu mwaka wa 2013, yasanze hari inzu 3036 z’abacitse ku icumu batishoboye zikeneye gusanwa na leta kuko ba nyira zo nta bushobozi bafite.

    Iri barura kandi ryagaragaje izindi nzu 4500 ba nyira zo bashobora kugerageza kwisanira, ariko leta ikabunganira mu buryo bumwe cyangwa ubundi.

    Ba nyir’inzu zisaga 6000 bandi bo basanzweho imyumvire igikeneye amasomo, kuko inzu bazifata nabi ku bwende, barakeburwa bagasabwa kuzitaho bazisana, aho kugira ngo zibasenyukireho bazirebera kandi bafite ubushobozi.

    Kuri aba byagaragaye ko leta yabafasha gusana no kongera guterura bundi bushya inzu zabo zangiritse bikomeye, hiyongeraho izindi nzu 1687 zigomba kubakirwa abacitse ku icumu batishoboye batigeze bazihabwa, byose hamwe bigatwara amafaranga asaga miliyari 36 nk’uko bisobanurwa n’umuyobozi wa FARG.

    Uyu muyobozi ariko anagaragaza ko hagikenewe uruhare rwa buri wese kugira ngo ibibazo byugarije abarokotse Jenoside barimo inshike, imfubyi n’abandi batishoboye babone amacumbi.

    Avuga ko izi miliyari 36 zikenewe ari nyinshi cyane, ugereranyije n’ibyo ikigega gisabwa gukora byose, ku buryo ibi bidakwiye guharirwa leta gusa ahubwo abantu bakwiye kuyunganira.

    Yagize ati“Ntabwo tujya turenza miliyari 27 kandi hakenewe miliyari 36 kandi hari ibigomba gukorwa byinshi bitandukanye harimo n’uburezi butwara 75%.Turavuga tuti ku bufatanye bwacu tugomba gufasha leta kugira ngo ayo mazu ashobore gusanwa.”

    Minisitiri w’Ubutegetsi bw’igihugu, Francis Kaboneka, yunze mu rya Ruberangeyo asaba Abanyarwanda kujya bafatanya gukemura ibibazo bya bagenzi babo. Yagaragaje ko byaba bibabaje kuba inzu y’uwacitse ku icumu yamusenyukiraho abaturanyi barebera kandi bafite ubushobozi bwo kumufasha.

    Uretse ibikorwa by’umuganda, ibya Army week n’ibindi bisanzwe byunganira leta mu gufasha abacitse ku icumu rya Jenoside batishoboye, FARG yagaragaje ko ubu hari ibikorwa bya AERG/GAERG biri kubafasha gukemura ibibazo bitandukanye birimo no kububakira amacumbi.

    Kugira ngo ikibazo cy’amacumbi gikemuke burundu, Ruberangeyo avuga ko hafashwe ingamba zikarishye zo kurinda ko hagira uburiganya ubwo ari bwo bwose bwakorwa ku gutanga izi nzu abarokotse Jenoside batishoboye bubakiwe.

    Ati“Tumaze kubibona ko hari abantu bahabwa inzu kabiri cyangwa bakazigurisha, tujya kwemereza abantu iwabo, aho barokokeye Jenoside. Tuziko bivunanye hari abo bivuna ariko hari n’abandi batabishaka bavuga ngo sinshaka gusubira iyo ngiyo ariko byo ni ngombwa kuko hariya mu kagari nibo bamuzi bazi n’ibyo yakorewe, yabonye inzu atagombye kubakirwa bwa kabiri cyangwa yaragurishije.”

    Ikibazo cy’amacumbi y’abarokotse Jenoside yakorewe Abatutsi batishoboye kiri mu by’ibanze Umugenzuzi mukuru w’imari ya Leta yari yatungiye agatoki Minisiteri y’Ubutegetsi bw’Igihugu, ko harimo ibitagenda neza bikwiye gukosoka.

    Inkuru ya Igihe.com

    Related articles:

  • Rwanda:#Two Genocide Survivors Killed in less than a week #IBUKA calls for justice

    Rwanda’s Genocide Survivors umbrella organisation, IBUKA is concerned about the Two Genocide Survivors killed in Rulindo District of the Northern Province which shows people living with Genocide ideology are still present in Rwanda, IBUKA says.

    The Killings happen at the time Rwanda is preparing to commemorate the 21st Anniversary of the 1994 Genocide against Tutsi.

    Egide Nkuranga, the Vice President of IBUKA has asked District and security officials to tighten the protection of the Genocide Survivors while at the same time calling for justice to the victims.

    Meanwhile some of the suspects were reportedly arrested Officials told IGIHE.

    Speaking to this website Nkuranga warned that “these killings often  occur when we are preparing to remember our family members who were killed during the Genocide and this shows that those who have the ideology of genocide are still present.”

    He said that Genocide Survivors are often targeted by killers when the country enters Genocide commemoration activities.

    Nkuranga requested Rwandans to fight those criminals and encouraged them to actively participate in the coming Commemoration activities which start on 7th April every year.

    Rulindo speaks out on the killing

    The Mayor of Rulindo District, Justus Kangwagye said the body of Speciose Mukamurara, a Genocide Survivor who live in Cyinzuzi Sector, was found in bed in her residential house on 3rd Feb 2015.

    Next Day on 7th February, 2015, Butera Kayitani, 41, also Genocide Survivor, died after he was deadly beaten by unknown people.

    Kangwagye says the District protects Genocide Survivors and will not tolerate such atrocities. He added the investigation is going on to arrest whoever involved in the killings.

    He appealed to Genocide Survivors in Rulindo District to not be scared as the District has taken strict measures to insure their safety. The mayor and the police do not however explain the details of such ”strict measures”.  The Government of Rwanda continues to turn a blind eye as the toll of deaths of survivors increases at a very alarming rate. End

    By Al.G

    Related articles

    – Rulindo-Two genocide survivors killed

    – Rwanda, A genocide widow killed as she seeks compensation

  • A Genocide Widow Killed as she Seeks Compensation

    Murder

    According to the Rwandan daily newspaper IzubaRirashe.[1]MukamuraraSpeciose, a 52-year-old genocide survivor, was found dead on February 3, 2014, in her house located in the Rulindo district in the northern province of Rwanda.

    Jurithe Mujijima is the Executive Secretary of the sector of Cyinzuzi where she lived. He said Mukamunana was allegedly killed by her neighbors who were involved in the looting and killings of her family during the1994 genocide against the Tutsis. Many people think Mukamurara’s death is linked to her efforts to seek compensation against her neighbors who looted her family’s assets during the genocide, explained Mujijima. The majority of genocide survivors are yet to be compensated for both their moral and material loss.

    Many prefer to trade off their right to reparation for security. Mukandandego Maria, a genocide survivor in the Huye district said that she chose to avoid seeking compensation for both her moral and material harm because she feared retaliation from her Hutu neighbors who massacred her entire family.

    Mukamurara who survived the 1994 genocide against the Tutsi along with one son, was living alone in the remote area of Rulindo.

    Following the eyewitnesses accounts, Mukamurara was strangled. Her body had signs of blood flowing down from her nose. The murder of survivors in Rulindo district is not unusual. Another survivor, LeonaldNtagorama was murdered on December 6, 2013. Many more cases remain unreported allegedly to cover up the so-called progress made by the Government of Rwanda in terms of unity and reconciliation between survivors and perpetrators.[2]

    Security for genocide survivors has been a major concern in post-genocide Rwanda.  Many survivors living in Rwanda have no other choice other than to cohabitating door to door with those who wanted to exterminate them in 1994. Aged widows have recently been the primary targets of killers. In 2013 alone, IBUKA’s district representatives reported thirteen cases of survivors who were killed because they testified before the Gacaca courts or simply because they were trying to claim compensation for their loss during the genocide.

    Despite the magnitude of the security issue for survivors, the Government of Rwanda has no concrete preventive and deterrence measures to curb this new disguised form of genocide. End.

    By Albert Gasake

    [1]http://www.izuba-rirashe.com/m-10656–bafunzwe-bakekwaho-kwica-umuturanyi-bakanamusahura-.html),

    [2]https://justice-survivors.com/2013/12/07/uwacitse-ku-icumu-uhagarariye-ibuka-mu-kagari-yishwe-atewe-ibyuma/